Woningzoeken dat werkt

Een interview met Len Amendt van Woning in Zicht – over lef, luisteren en loslaten bij woonruimteverdeling

Wat als je écht luistert?

… naar de mensen die er middenin zitten? Wat als je woonruimteverdeling niet langer bedenkt voor woningzoekenden, maar mét hen? Woning in Zicht  – een samenwerking van vijf corporaties in en om Tilburg – besloot precies dát te doen. Met een team van beleidscollega’s, waar Len onderdeel van was, kwam een fundamenteel andere manier van denken tot leven. ‘Wie wonen wil’ is meer dan een nieuw systeem. Het is een keuze voor vertrouwen. En een uitnodiging aan de hele sector: durf jij het ook aan?

“We hebben het gewoon gedaan”

Len Amendt werkt inmiddels ruim 15 jaar in de volkshuisvesting. Geen onbekende voor het speelveld van schaarste, wachttijd en systemen. Toch valt haar of het eerste antwoord op als we haar vragen wat er in die jaren wezenlijk veranderd is: “De schaarste was er toen, en die is er nu. Dat is door de tijd niet anders. Alleen: het raakt inmiddels iedereen in onze maatschappij.”

Jongeren komen er niet tussen. De koopmarkt is op slot. Nieuwbouw hapert. Steeds meer mensen zijn aangewezen op sociale huur, met wachttijden die oplopen tot ver voorbij het redelijke. En dus besloot Woning in Zicht niet langer te optimaliseren binnen het oude model. Maar te vragen: moet het niet radicaal anders? “Die vraag kwam uit de bestuurders van de corporaties. Ze hebben een groep beleidsmakers de ruimte én het mandaat gegeven om Woningzoeken radicaal om te denken en een nieuw pad te bewandelen. Een onderzoeksperiode van een aantal jaar startte.”

Woningzoekenden aan het roer

“Stel je begint met Woonruimteverdeling ontwerpen door de ogen van de Woningzoekende. Wat gebeurt er dan?” In plaats van zelf te tekenen, liet Woning in Zicht onderzoek doen. KWH werd ingeschakeld en ging op pad. Een intensieve periode met kwalitatieve én kwantitatieve onderzoeken volgde. “We voerden panelgesprekken, interviews, en deden enquêtes met woningzoekenden.” Wat bleek?

1. Inschrijfduur voelt eerlijk, als meetbaar en controleerbaar principe. Dat hebben we dus behouden.
2. Woningzoekenden willen zélf ook regie hebben
   En dat snappen we wel. We sturen aan op eigen regie en halen die principes weg uit woningzoeken. Dus hebben we een manier gezocht om keuze te bieden in een overspannen woningmarkt. Het resultaat: we hebben een systeem ontwikkeld waarin woningzoekenden zelf kunnen bepalen hoe en hoe zwaar hún persoonlijke situatie meeweegt.
3. Bovenal: we misten het menselijke onderdeel bij woningzoekenden. Er werd over hen beslist, zelden met hen. Veel was uitbesteed aan een systeem met regeltjes en urgenties. Wat nu als we de gevoelsbeleving van Woningzoekenden laten meewegen?

Een model met 2 routes

Uit die inzichten ontstond een nieuw principe: ‘wie wonen wil’. Eenvoudig in opzet, doordacht in uitwerking. En volledig gebouwd op keuzevrijheid en transparantie. Een systeem wat helpt om bewoners keuzevrijheid te laten ervaren. Je kunt als woningzoekende kiezen uit twee routes:

1. Wie wensen wonen wil
De vertrouwde weg via inschrijfduur. Tijd opbouwen, wachten tot je aan de beurt bent. Geschikt voor wie regie heeft over zijn situatie – en wensen wil laten meetellen. Vooral voor de woningzoekende die de rust en ruimte heeft om te wachten.

2. Wie sneller wonen wil
Voor wie een woning nu nodig heeft. Geen tijd of ruimte om kieskeurig te zijn. En voor de persoon die gewoon nu een dak boven zijn hoofd wil.

Woning in Zicht stelt wel voorwaarden:

• Je levert 50% van je opgebouwde inschrijftijd in
• Je bouwt tijdelijk géén nieuwe inschrijftijd op
• Je reageert verplicht 12 keer in 2 maanden
• Je mag geen woning weigeren

“Dat klinkt streng. Maar het zijn de woningzoekenden zelf die dit van ons vroegen.”

Len vertelt over een sessie met spoedzoekers waarin het team twijfelde om zulke dwingende eisen op te leggen. “Wij vonden het spannend. Regels opleggen als het inleveren van wachttijd en niet mogen weigeren. We vinden als corporaties vrijheid een belangrijke waarde. Wat bijzonder was. Woningzoekenden inspireerden ons juist om meer regels te stellen. Dat was het moment dat wij overtuigd raakten. Als je blijft doen wat we altijd al deden, verandert er ook niets.”

Eerlijke woonruimteverdeling, dat is een woord waar we ver van wegblijven. Want als er iets te verdelen is, dan is het per definitie subjectief wat eerlijk is. We hebben gekeken naar een systeem waar keuzevrijheid en mogelijkheden meer centraal in staan.

Wat levert het op?

Behalve veel inzicht in wensen van woningzoekenden een nieuw systeem van verdeling sinds 1 oktober 2024. En de eerste resultaten helder:

• 1500 woningzoekenden kozen voor de nieuwe route (er zijn 126.000 ingeschreven woningzoekenden waarvan er 25.000 in een bepaalde mate actief zoeken)
• 150 woningen zijn al via deze weg verhuurd
• Er zijn dagelijks aanmeldingen
• En het meest opvallende: er is nauwelijks kritiek

“We krijgen op een nieuwsbrief doorgaans meer klachten dan op dit hele systeem.” Woningzoekenden voelen zich gezien, gehoord en serieus genomen. En collega-corporaties? Die kijken met nieuwsgierige ogen mee.

En aan de achterkant?

De systeemkant van dit verhaal is minstens zo boeiend. Want met een nieuwe verdeling komen ook nieuwe vragen. Hoe voorkom je misbruik? Wat als mensen massaal overstappen naar de snelle route? Hoe voorkom je dat het ‘oude’ systeem leegloopt? Len vertelt: “We hebben bewust drempels ingebouwd. Je moet keuzes maken. En we laten woningzoekenden niet in beide systemen tegelijk staan. Bovendien: de woningen die via de snelle route beschikbaar zijn, zijn níet anders. Geen afvoerputjes. Geen getto’s. Juist de pareltjes van het bezit komen in beide modules terecht. Kwaliteit blijft leidend.”

Over grenzen heen denken

Wat misschien nog het meest bijzonder is: Woning in Zicht  stelt zich nadrukkelijk open voor woningzoekenden van buiten de regio. Ja, dat trekt mensen aan. Ja, dat roept vragen op. En toch zegt Len: “Onze bestuurders zijn helder: schaarste stopt niet bij gemeentegrenzen. Dus waarom zouden wij dat wel doen?”

Het systeem werkt op vertrouwen. Er is geen verordening. Gemeenten, instellingen, huurdersorganisaties: ze zijn allemaal vanaf het begin betrokken. Maar zonder doorslaggevende stem. Het eigenaarschap ligt bij Woning in Zicht, de gezamenlijke corporaties én bij de woningzoekende.

Wat lukt nog niet?

“We lossen de schaarste niet op. Dat kan ook niet. Maar we willen wél een betere verdeling creëren.” Intern is er nog werk te doen. Meer focus, meer sturen op advertentiekwaliteit. En bovenal: loskomen van oude reflexen. “We zijn als sector nog vaak bang voor keuzevrijheid. Woningzoekenden zijn niet dom. Ze weten wat ze nodig hebben. Als wij zorgen voor duidelijkheid, dan komt de rest echt.”

Tot slot: een uitnodiging aan de sector

Len is uitgesproken. Niet alleen over wat er anders moet, maar vooral over hoe. “We delen alles. Ons onderzoek, onze aanpak, onze fouten. Kom gewoon kijken. We moeten af van het eiland denken. Verandering begint bij delen. Niet bij nieuwe regels.” Wat ze hoopt? Dat anderen in beweging komen. Niet blind kopiëren, maar wél de denkomslag durven maken. “Woningnood stopt niet bij grenzen. En goede ideeën ook niet. Dus haal op wat er al is. Onze deur staat open.”

📣 Meer weten over ‘Wie wonen wil’?

Luister naar de podcast, lees verder op de website, of ga langs. Omdat woningzoekenden dat verdienen. En omdat verandering werkt – als je durft te luisteren.

Opvallend hoe wonen wel kan werken
Dit najaar organiseert Opvallend Wonen een seminar voor iedereen die inspiratie zoekt om woningzoekenden hun weg te wijzen. Op de hoogte blijven? Klik hier!