De illusie van zelfredzaamheid: wie helpen we nog echt?

We schrikken en gaan door

Een man met een haak in een woonwijk in Nieuwegein. Een bewoner die ‘s nachts schreeuwend door de straat loopt. Een escalatie in een zorgcomplex. Elke week weer een nieuwsbericht, een incident, een moment waarop iets ontspoort. We schrikken, reageren, en gaan door. Maar ondertussen neemt het aantal meldingen van ‘verward gedrag’ alleen maar toe. 

Zorg sinds 2015

Sinds 2015 is de zorg anders georganiseerd. Waar mensen vroeger onder toezicht in een instelling verbleven, wonen ze nu zelfstandig in een wijk. De gedachte daarachter is helder: meer eigen regie, meer inclusie. Maar hoe inclusief is een samenleving waarin steeds meer bewoners zonder passende hulp in hun eentje worstelen?

Professionals zien het dagelijks

Als professional in wonen of zorg zie je het dagelijks. De buurvrouw die steeds vaker op straat ronddwaalt en haar sleutelbos kwijt is. De oudere huurder die zijn post niet meer opent en rekeningen opstapelt. De man die door de buurt zwerft en de deur bij buren in probeert te trappen. Het systeem noemt hen ‘verwarde personen’, maar in werkelijkheid zijn het mensen die vastlopen in een maatschappij die hen niet meer opvangt.

Signalen zijn er om opgepikt te worden

Een incident staat nooit op zichzelf. Er is altijd een geschiedenis, een reeks van gemiste kansen, van mensen die signalen zagen maar geen middelen hadden om te handelen. Het probleem is niet dat we niet wíllen helpen, maar dat we steeds minder kunnen. Zorgorganisaties zitten vol, corporaties missen de middelen en samenwerkingen tussen instanties haperen.

Laat dat gevoel niet los!

Toch hebben we wél een keuze. We kunnen blijven signaleren, blijven doorvragen, blijven zoeken naar hoe we iemand kunnen bereiken. Niet alles is op te lossen, maar niets doen is geen optie. Een systeem kan pas veranderen als de mensen binnen dat systeem blijven aangeven waar het wringt.

Dus de volgende keer dat je denkt: ‘Dit voelt niet goed,’ laat dat gevoel dan niet los. Deel het. Bespreek het. Want één incident is al te veel. Maar de echte tragedie? Dat zijn de signalen die we laten liggen.

---

Over Johan

Deze column werd geschreven door Johan Gerrets. Hij is mede-eigenaar van Opstaan & Opvallen en heeft een achtergrond in de psychiatrie. Hij begeleidt organisaties, teams en professionals in hoe om te gaan met onbegrepen gedrag, agressie, pesten op de werkvloer en alle andere zaken die de vitaliteit van mensen en organisaties belemmeren.